Chiny zaostrzają kontrolę nad metalami ziem rzadkich

 

Chiny zaostrzają kontrolę nad metalami ziem rzadkich. Europa i USA pod presją.

9 października 2025 r. Pekin rozszerzył restrykcje eksportowe na kolejne metale ziem rzadkich. Ograniczenia objęły już łącznie jedenaście pierwiastków krytycznych wykorzystywanych m.in. w przemyśle zbrojeniowym, elektromobilności i produkcji elektroniki. To kolejny krok Chin w kierunku umocnienia dominacji w strategicznym sektorze surowców.

Nowe zasady eksportu – chińska wersja „foreign direct product rule”

Po raz pierwszy Chiny zastosowały zasadę foreign direct product rule (FDPR). Oznacza to, że zagraniczne firmy muszą uzyskać chińską licencję eksportową, jeśli ich produkty zawierają ponad 0,1% chińskich metali ziem rzadkich lub powstały z użyciem chińskich technologii wydobycia i przetwarzania.
Podobne rozwiązanie wcześniej stosowały Stany Zjednoczone wobec chińskich producentów półprzewodników – teraz Pekin sięga po tę samą broń.

Chiny dominują w światowym przetwórstwie metali ziem rzadkich

Według danych za 2024 rok:

• 92% metali ziem rzadkich (REE) zostało przetworzonych w Chinach,

• 61% światowej produkcji pochodziło z Państwa Środka.

To oznacza niemal całkowitą zależność globalnych łańcuchów dostaw od Chin. Brakuje prostych alternatyw – nie tylko dla REE, ale też dla litu, miedzi i grafitu. Większość chińskiego przetwórstwa zasila krajowy rynek, w tym sektor akumulatorów i technologii zielonej energii.

Unia Europejska szuka wyjścia z pułapki zależności

W 2024 roku Komisja Europejska przyjęła Akt o minerałach krytycznych (CRMA), który zakłada m.in.:

• rozwój własnych źródeł surowców (np. złoża litu w Serbii),

• zwiększenie recyklingu,

• wzmocnienie współpracy handlowej z krajami spoza Chin.

Największe zasoby REE poza Azją znajdują się w Brazylii (23%), a także w Australii, Indiach i Wietnamie. Współpraca z tymi krajami – np. w ramach porozumienia UE–Mercosur – może być kluczowa dla przyszłej niezależności Europy.

Ryzyko dla przemysłu i gospodarki

Chińskie ograniczenia mogą mieć poważne konsekwencje gospodarcze. Najbardziej narażone są:

• branża motoryzacyjna,

• energetyka odnawialna (CleanTech),

• produkcja elektroniki.

W przypadku dalszych ograniczeń możliwe są zaburzenia produkcji, wzrost kosztów i presja inflacyjna w krajach zachodnich.

Badania pokazują, że odporność firm na przerwanie dostaw REE jest różna – w Polsce jest relatywnie wyższa niż np. w Irlandii. Jednak zależność od pośrednich dostaw z Chin przez amerykańskie firmy wciąż zwiększa ryzyko niedoborów.

Podsumowanie

Chiny ponownie wykorzystują przewagę surowcową jako narzędzie polityki gospodarczej. Ograniczenie eksportu metali ziem rzadkich może wywołać efekt domina w globalnych łańcuchach dostaw, zwłaszcza w przemyśle zaawansowanych technologii.
Dla Europy i USA to sygnał, że dywersyfikacja źródeł i inwestycje w lokalne przetwórstwo są pilniejsze niż kiedykolwiek.