Chiny luzują ograniczenia na metale ziem rzadkich. Europa widzi w tym alarm do działania

Jeszcze w październiku Pekin zaskoczył świat zapowiedzią kolejnego pakietu ograniczeń dotyczących eksportu metali ziem rzadkich. Restrykcje miały objąć nie tylko chińskich producentów, lecz także zagraniczne firmy korzystające z komponentów, technologii czy półproduktów pochodzących z Państwa Środka. Po spotkaniu przywódców USA i Chin ogłoszono jednak czasowe wyhamowanie tych działań – zawieszenie sankcji ma obowiązywać również odbiorców z Unii Europejskiej.

Eksperci i europejscy politycy podkreślają jednak, że decyzja Pekinu nie może uśpić czujności. Unia Europejska wciąż jest silnie uzależniona od dostępu do chińskich surowców, a ostatnie wydarzenia traktowane są jako poważny sygnał ostrzegawczy.

Chiny wykorzystują przewagę surowcową

Pekin ma niemal monopolistyczną pozycję na rynku kluczowych pierwiastków potrzebnych do produkcji baterii, magnesów trwałych, turbin wiatrowych, systemów naprowadzania czy zaawansowanej elektroniki. Jak przypomina Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, ostatnie regulacje miały objąć m.in. holm, erb, iterb i tul – pierwiastki o ogromnym znaczeniu dla nowoczesnej energetyki i przemysłu.

Choć oficjalnie Chiny tłumaczą działania bezpieczeństwem narodowym i potrzebą „racjonalnego zarządzania zasobami”, faktycznie wzmacniają swoją kontrolę nad globalnymi łańcuchami dostaw.

To podejście – jak wskazują europosłowie – coraz częściej przypomina geopolityczną presję.

USA i UE negocjują, ale niepewność pozostaje

Po rozmowach Xi Jinpinga z prezydentem USA Donaldem Trumpem ogłoszono tymczasowe zawieszenie restrykcji. Według doniesień medialnych ma ono objąć także europejskich odbiorców, choć nie ma pewności, na jak długo.

Tymczasem fakty są nieubłagane: Chiny pozostają największym dostawcą 34 z 51 kluczowych surowców, zapewniając m.in.:

• 97% światowej produkcji magnezu,

• 100% dostaw ciężkich pierwiastków ziem rzadkich.

Europejski Bank Centralny już wcześniej ostrzegał, że gospodarki strefy euro są narażone nie tylko na bezpośrednie zakłócenia w imporcie, ale również na pośrednie – bo nawet kraje trzecie korzystają z chińskich zakładów rafinacyjnych.

Europa musi szukać alternatyw – i to szybko

Politycy wskazują, że Unia Europejska wciąż zbyt wolno buduje własne zaplecze surowcowe. Procedury wydobywcze trwają w UE nawet 10 lat, podczas gdy w Kanadzie czy Australii — 2–3 lata.

Rosnąca presja geopolityczna wymaga działań na kilku frontach:

1. Odbudowa europejskiego wydobycia

CRMA (Critical Raw Materials Act) zakłada, że do 2030 r. Europa sama powinna zapewniać:

• 10% zapotrzebowania na surowce krytyczne z własnych kopalń,

• 40% z europejskiego przetwórstwa,

• 25% z recyklingu.

2. Partnerstwa z krajami niezależnymi od Chin

Za priorytet uznaje się współpracę z Kanadą, Australią i państwami stabilnymi surowcowo.

3. Przyspieszenie inwestycji w recykling

Dziś UE odzyskuje mniej niż 1% pierwiastków ziem rzadkich. A to one są fundamentem zielonej i cyfrowej transformacji – od silników elektrycznych po turbiny wiatrowe i półprzewodniki.

Recykling – niewykorzystany potencjał Europy

Raport European Raw Materials Alliance pokazuje, jak duża jest luka w odzysku surowców. Tymczasem Europa ma rozwinięte firmy zajmujące się recyklingiem metali, ale brakuje masowej infrastruktury, inwestycji i wsparcia regulacyjnego.

Braki w dostępie do metali ziem rzadkich mogą spowolnić:

• produkcję półprzewodników,

• rozwój sztucznej inteligencji,

• instalację farm wiatrowych,

• tempo elektryfikacji transportu.

To bezpośrednie zagrożenie dla unijnych celów klimatycznych i konkurencyjności gospodarki.

Europejska autonomia surowcowa – kluczowa na kolejną dekadę

Choć chwilowe złagodzenie chińskich restrykcji uspokoiło rynki, eksperci podkreślają, że to tylko krótkotrwała ulga. Europa musi przyspieszyć prace nad własną suwerennością surowcową — inaczej będzie podatna na każdy geopolityczny wstrząs.