Rosną napięcia wokół surowców strategicznych

Ograniczenia eksportu surowców krytycznych coraz większe. Przemysł nadal zależny od Chin

Globalne ograniczenia eksportowe dotyczące surowców krytycznych osiągają rekordowe poziomy. Według najnowszych analiz liczba restrykcji związanych z eksportem strategicznych materiałów wzrosła od 2009 r. aż pięciokrotnie.

Mimo że bezpośredni wpływ tych ograniczeń na polski import pozostaje relatywnie niewielki, eksperci zwracają uwagę na rosnące ryzyko dla przemysłu, energetyki oraz sektora nowych technologii.

W latach 2022–2024 ograniczeniami objęto już około 16 proc. globalnego handlu surowcami krytycznymi. Największa ekspozycja dotyczy m.in.:

• grafitu,
• pierwiastków ziem rzadkich,
• manganu,
• kobaltu,
• cyny.

Chiny dominują w dostawach strategicznych surowców

Największym wyzwaniem dla europejskiego przemysłu pozostaje silna dominacja Chin w globalnych łańcuchach dostaw surowców krytycznych. W przypadku Polski szczególnie widoczna jest zależność od importu:

• grafitu naturalnego,
• magnezu,
• komponentów aluminiowych,
• surowców dla przemysłu elektromobilności i energetyki.

W 2024 r. aż 64 proc. polskiego importu grafitu naturalnego i magnezu pochodziło właśnie z Chin. Państwo to kontroluje ponad 90 proc. światowej produkcji magnezu oraz około 70 proc. produkcji grafitu.

Eksperci podkreślają, że surowce te mają kluczowe znaczenie dla:

• produkcji akumulatorów,
• elektromobilności,
• automatyki przemysłowej,
• magazynowania energii,
• nowoczesnej elektroniki,
• technologii Przemysłu 4.0.

Aluminium i surowce dla przemysłu pod presją

Największy udział w polskiej ekspozycji na ograniczenia eksportowe dotyczy aluminium. Surowiec ten odpowiada za ponad 70 proc. wartości importu objętego restrykcjami eksportowymi.

Jednocześnie rośnie znaczenie dywersyfikacji dostaw oraz rozwoju lokalnego przetwórstwa surowców. Coraz większego znaczenia nabierają:

• recykling materiałów,
• odzysk surowców strategicznych,
• rozwój gospodarki obiegu zamkniętego,
• budowa europejskich łańcuchów dostaw.

Zdaniem analityków ograniczanie zależności od pojedynczych dostawców będzie jednym z kluczowych wyzwań dla europejskiego przemysłu w kolejnych latach.

Ryzyko dla przemysłu może być większe niż pokazują statystyki

Eksperci zwracają uwagę, że rzeczywista zależność Polski od importu strategicznych materiałów może być większa niż wskazują oficjalne dane. Znaczna część surowców trafia bowiem do kraju pośrednio przez inne państwa europejskie.

Dodatkowym problemem pozostaje koncentracja dostaw wybranych materiałów u pojedynczych producentów lub państw. Dotyczy to m.in.:

• niklu,
• ferroniobu,
• boranów sodu,
• fosforanów,
• wolframu,
• germanu.

Recykling i dywersyfikacja coraz ważniejsze dla przemysłu

W obliczu rosnących napięć geopolitycznych oraz walki o dostęp do strategicznych surowców coraz większego znaczenia nabiera rozwój recyklingu i odzysku materiałów.

Dla przemysłu oznacza to konieczność inwestycji w:

• odzysk surowców,
• nowoczesne technologie przetwarzania,
• lokalne łańcuchy dostaw,
• bezpieczeństwo materiałowe,
• zwiększanie niezależności produkcyjnej.

Analitycy podkreślają, że dostęp do surowców krytycznych będzie w najbliższych latach jednym z kluczowych czynników wpływających na konkurencyjność przemysłu, rozwój elektromobilności oraz transformację energetyczną.