Prawie 2 bln euro na innowacje przeznaczy UE

Częściowa konsolidacja środków na innowacje przemysłowe w nowym budżecie UE

Unia Europejska przygotowuje się do największego w swojej historii budżetu długookresowego. Projekt Wieloletnich Ram Finansowych (WRF) na lata 2028–2034 zakłada wydatki na poziomie 1,98 bln euro, co odpowiada średnio 1,26 proc. DNB UE. Jednym z kluczowych priorytetów nowej perspektywy ma być wzmocnienie konkurencyjności gospodarki europejskiej, w tym rozwój innowacji przemysłowych i czystych technologii.

Nowa architektura budżetu i większa elastyczność

Komisja Europejska zaproponowała przebudowę struktury WRF w oparciu o cztery filary: europejski model społeczny i jakość życia, konkurencyjność i bezpieczeństwo, Globalną Europę oraz administrację. Zmiany mają zwiększyć elastyczność budżetu, uprościć instrumenty finansowe oraz skrócić ścieżkę dostępu do środków. W praktyce oznacza to większą możliwość reagowania na kryzysy oraz szybsze finansowanie projektów o znaczeniu strategicznym dla przemysłu UE.

Clean tech jako fundament konkurencyjności przemysłu

Szczególną rolę w nowym budżecie odgrywa przemysł czystych technologii (clean tech), traktowany jako narzędzie jednoczesnej realizacji trzech celów: poprawy konkurencyjności, wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego i technologicznego oraz realizacji polityki klimatycznej. Clean tech obejmuje zarówno nisko- i zeroemisyjne procesy przemysłowe, jak i cały łańcuch czystej energii – od wytwarzania po końcowe wykorzystanie.

Europejski Fundusz Konkurencyjności – koncentracja, ale nie pełna centralizacja

Kluczowym nowym instrumentem ma być Europejski Fundusz Konkurencyjności (EFK), którego celem jest konsolidacja i przyspieszenie finansowania strategicznych technologii. Fundusz ma integrować część istniejących mechanizmów, takich jak InvestEU, oraz mobilizować kapitał publiczny i prywatny na rzecz transformacji przemysłowej, cyfrowej, biotechnologicznej i obronnej.

Jednocześnie wsparcie dla innowacji przemysłowych i clean tech nie zostanie całkowicie scentralizowane. Finansowanie pozostanie rozproszone pomiędzy różne instrumenty budżetowe, w tym politykę spójności, programy badawcze i mechanizmy pomocy publicznej. Wynika to z wielowymiarowego charakteru transformacji przemysłu, obejmującej energetykę, badania, bezpieczeństwo i rozwój regionalny.

Polska wciąż poniżej potencjału w funduszach centralnych

Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że Polska nie wykorzystuje w pełni potencjału funduszy centralnych UE. W programie Horyzont 2020 udział Polski w pozyskanych środkach wyniósł 1,21 proc., znacząco poniżej udziału w unijnym PKB. W programie Horyzont Europa wskaźnik ten wzrósł do 1,57 proc., ale nadal pozostaje wyraźnie niższy od potencjału gospodarki.

Szczególnie słaba jest pozycja Polski w najbardziej prestiżowych grantach ERC, co wskazuje na strukturalne bariery w konkurencji o środki na zaawansowane badania. Lepsze wyniki notowane są w Funduszu Innowacyjnym finansowanym z EU ETS, choć znaczna część środków trafia do projektów realizowanych przez spółki zależne międzynarodowych koncernów.

451 mld euro na konkurencyjność i badania

W nowym WRF 451 mld euro ma zostać przeznaczone na obszary związane z konkurencyjnością i badaniami naukowymi, co stanowi niemal jedną czwartą całego budżetu. Sam Europejski Fundusz Konkurencyjności ma dysponować 234 mld euro, a budżet Horyzontu Europa wzrosnąć do 175 mld euro. Znaczące środki przewidziano także na dekarbonizację przemysłu, cyfryzację, bezpieczeństwo oraz technologie kosmiczne.

Negocjacje i znaczenie dla przemysłu w Polsce

Negocjacje WRF będą kluczowe w 2026 r. i zapowiadają się jako wymagające. Spory dotyczą m.in. skali budżetu, instrumentów dłużnych oraz roli polityki spójności. Dla Polski istotne będzie wynegocjowanie zrównoważonego geograficznie dostępu do środków oraz realnego wpływu państw członkowskich na sposób ich dystrybucji.

 

Z perspektywy przemysłu nowy budżet UE może stać się impulsem do przyspieszenia transformacji technologicznej, pod warunkiem że krajowe przedsiębiorstwa i instytucje skuteczniej włączą się w konkurencję o środki centralne. Ostateczny kształt WRF zdecyduje o tym, czy europejska polityka innowacyjna realnie wzmocni bazę przemysłową także w Europie Środkowo-Wschodniej.