UE stawia na CleanTech i przemysł

UE stawia na CleanTech i przemysł. Nowe zasady mogą zmienić podział funduszy

Unia Europejska przyspiesza wsparcie dla przemysłu i zielonych technologii. Nowa propozycja Industrial Accelerator Act (IAA) oraz zmiany w przyszłym budżecie UE mogą znacząco wpłynąć na to, które firmy i projekty otrzymają finansowanie w kolejnych latach.

Industrial Accelerator Act ma wesprzeć europejski przemysł

W marcu Komisja Europejska zaprezentowała projekt Industrial Accelerator Act (IAA) – regulacji, która ma wzmocnić konkurencyjność europejskiego przemysłu, szczególnie w obszarze technologii niskoemisyjnych.

Nowe przepisy mają:

wspierać produkcję w UE i krajach partnerskich,
wprowadzić preferencje zakupowe w zamówieniach publicznych,
promować produkty spełniające kryteria niskoemisyjności,
ułatwiać rozwój technologii CleanTech.

Celem jest przyspieszenie dekarbonizacji przemysłu, która dziś napotyka bariery – głównie wysokie koszty inwestycji i trudny dostęp do finansowania.

CleanTech w centrum nowego budżetu UE

IAA to tylko część większej zmiany. Równolegle trwają prace nad nowymi Wieloletnimi Ramami Finansowymi UE na lata 2028–2034, w których kluczową rolę ma odegrać Europejski Fundusz Konkurencyjności.

Nowy budżet ma:

zwiększyć finansowanie innowacji i technologii,
wspierać projekty ograniczające zależności w łańcuchach dostaw,
premiować inwestycje w sektor CleanTech,
wzmacniać centralnie zarządzane fundusze UE.

W programach takich jak Horyzont Europa mogą pojawić się nowe kryteria premiujące projekty przemysłowe i technologiczne, a nie tylko naukową doskonałość.

Spór o podział pieniędzy w UE

Negocjacje budżetowe pokazują wyraźne różnice między państwami i instytucjami UE. Spór dotyczy m.in.:

tego, czy finansowanie powinno trafiać do najlepszych projektów (tzw. podejście excellence),
czy powinno być rozdzielane bardziej równomiernie geograficznie,
wielkości całego budżetu UE.

Parlament Europejski postuluje jego zwiększenie, m.in. poprzez nowe źródła dochodów, takie jak podatek cyfrowy. Z kolei część państw członkowskich opowiada się za ograniczeniem wydatków.

Miliardy euro na transformację klimatyczną

Już w obecnej perspektywie finansowej UE przeznaczyła ogromne środki na transformację klimatyczną. W latach 2021–2027 centralne fundusze unijne na ten cel wynoszą ponad 50 mld euro.

Najważniejsze instrumenty to:

Fundusz Innowacyjny,
Horyzont Europa,
Łącząc Europę (CEF),
LIFE,
InvestEU.

Środki te wspierają projekty związane z dekarbonizacją przemysłu, energetyką oraz infrastrukturą.

Polska korzysta, ale nie wszędzie

Polskie podmioty pozyskały z tych funduszy 4,4 mld euro, realizując 728 projektów. Największe wsparcie trafiło do projektów infrastrukturalnych w ramach programu CEF.

Udział Polski wyniósł:

14,9 proc. w projektach transportowych,
3,6 proc. w energetyce.

Łączna wartość finansowania w tym obszarze sięgnęła 3,7 mld euro.

Znacznie słabsza pozycja Polski widoczna jest natomiast w programie Horyzont Europa, finansującym badania i rozwój. Udział projektów z Polski wyniósł jedynie 1,1 proc. budżetu, choć jest to niewielka poprawa względem poprzedniej perspektywy.

Niskie B+R ogranicza dostęp do funduszy

Relatywnie niski udział Polski w projektach badawczo-rozwojowych wynika głównie z niższych nakładów na innowacje. W 2024 r. wydatki na B+R wyniosły 1,4 proc. PKB, podczas gdy średnia UE to 2,2 proc.

To pokazuje, że zwiększenie inwestycji w badania i rozwój może być kluczowe dla lepszego wykorzystania przyszłych funduszy unijnych.

Nowe zasady mogą zmienić układ sił

Planowane zmiany w polityce przemysłowej i budżecie UE wskazują na wyraźny kierunek: większe wsparcie dla technologii, przemysłu i zielonej transformacji.

Dla firm oznacza to:

większe znaczenie projektów przemysłowych i technologicznych,
rosnącą rolę kryteriów środowiskowych,
większą konkurencję o środki unijne,
konieczność budowania kompetencji w obszarze innowacji.

Najbliższe miesiące będą kluczowe dla kształtu nowych regulacji i budżetu UE. Jedno jest jednak pewne – przyszłe finansowanie będzie coraz silniej powiązane z technologią, przemysłem i transformacją energetyczną.