Brakuje pracowników. Aktywizacja nie wystarczy

 

Polsce zabraknie pracowników. Aktywizacja nie wystarczy

Polski rynek pracy czeka poważne wyzwanie demograficzne. Według szacunków Polskiego Instytutu Ekonomicznego do 2035 r. liczba pracujących w Polsce może zmniejszyć się o 2,1 mln osób. Aktywizacja bezrobotnych i osób biernych zawodowo może częściowo ograniczyć niedobory kadrowe, ale dostępne rezerwy są niewielkie. Coraz większego znaczenia nabierają więc inwestycje w produktywność, automatyzację i modernizację przedsiębiorstw.

Kurczą się zasoby pracy w Polsce

Skala zmian demograficznych jest już widoczna. W latach 2012–2022 liczba osób w wieku produkcyjnym w Polsce zmniejszyła się o 2,4 mln. Według prognoz PIE do 2035 r. liczba pracujących może spaść o kolejne 2,1 mln.

Jednym ze sposobów ograniczania tego problemu jest aktywizacja osób bezrobotnych oraz biernych zawodowo, czyli niepracujących i nieposzukujących zatrudnienia. W grudniu 2025 r. w urzędach pracy zarejestrowanych było 887,9 tys. bezrobotnych.

Większą grupę stanowią osoby bierne zawodowo w wieku produkcyjnym – około 3,7 mln. Nie oznacza to jednak, że wszyscy mogą wrócić na rynek pracy. Część zmaga się z problemami zdrowotnymi, niepełnosprawnością lub obowiązkami opiekuńczymi.

Tylko część biernych zawodowo chce pracować

Z danych przytoczonych przez PIE wynika, że w 2025 r. spośród około 2,6 mln biernych zawodowo w wieku produkcyjnym, którzy się nie uczyli, chęć podjęcia pracy deklarowało około 455 tys. osób. To mniej więcej co szósta osoba z tej grupy.

Nawet ta rezerwa nie jest w pełni dostępna dla pracodawców. Około połowa osób deklarujących chęć pracy nie poszukuje zatrudnienia z powodu choroby, niepełnosprawności lub obowiązków opiekuńczych. Wśród kobiet szczególnie istotną barierą jest opieka nad rodziną, natomiast mężczyźni częściej wskazują problemy zdrowotne.

W praktyce oznacza to, że przedsiębiorstwa nie mogą opierać strategii kadrowej wyłącznie na założeniu, że niedobory pracowników zostaną rozwiązane przez zwiększenie aktywności zawodowej społeczeństwa.

Przemysł potrzebuje większej produktywności

Kurczące się zasoby pracy mogą utrudniać firmom zwiększanie produkcji, realizację zamówień i utrzymanie dotychczasowej skali działalności. Problem jest szczególnie istotny w branżach wymagających dużej liczby pracowników operacyjnych oraz wykwalifikowanych specjalistów.

Jednym z kierunków odpowiedzi na te wyzwania jest automatyzacja procesów. Roboty przemysłowe, zautomatyzowane linie produkcyjne i systemy transportu wewnętrznego mogą pozwolić firmom zwiększać wydajność bez proporcjonalnego wzrostu zatrudnienia.

Znaczenie mają również cyfryzacja produkcji, lepsze planowanie pracy maszyn oraz rozwiązania ograniczające przestoje i straty materiałowe. Takie inwestycje nie eliminują potrzeby zatrudniania ludzi, ale mogą zwiększać produktywność zespołów i ułatwiać wykorzystanie dostępnych kompetencji.

Automatyzacja odpowiedzią na starzenie się społeczeństwa

Badania Darona Acemoglu i Pascuala Restrepo wskazują, że w krajach szybciej starzejących się automatyzacja może łagodzić gospodarcze skutki zmian demograficznych. Nie zastępuje ona automatycznie brakujących pracowników, ale może pomóc utrzymać zdolności produkcyjne mimo kurczącej się podaży pracy.

Dla przedsiębiorstw oznacza to konieczność łączenia działań kadrowych z inwestycjami w technologię. W zależności od potrzeb zakładu może to być robotyzacja powtarzalnych operacji, automatyzacja pakowania i paletyzacji, obsługa maszyn CNC przez roboty lub usprawnienie logistyki wewnętrznej.

O wyborze rozwiązania powinny decydować przede wszystkim rzeczywiste ograniczenia procesu, koszty wdrożenia oraz spodziewany wzrost produktywności.

Aktywizacja i technologia muszą iść w parze

Aktywizacja zawodowa pozostaje ważnym elementem polityki rynku pracy, ale skala dostępnych rezerw jest ograniczona. W warunkach starzenia się społeczeństwa i prognozowanego spadku liczby pracujących przedsiębiorstwa będą musiały coraz skuteczniej wykorzystywać dostępne zasoby.

Połączenie działań aktywizacyjnych, rozwoju kompetencji pracowników i inwestycji w automatyzację może pomóc ograniczyć skutki niedoborów kadrowych. Dla polskiego przemysłu wzrost produktywności staje się jednym z kluczowych warunków utrzymania konkurencyjności w kolejnych latach.