Luka VAT w Polsce wyraźnie mniejsza

Luka VAT w Polsce wyraźnie mniejsza. Dane za 2024 r. pokazują poprawę ściągalności

Po wyraźnym pogorszeniu w 2023 r. luka VAT w Polsce ponownie zaczęła się zmniejszać. Z najnowszego raportu Komisji Europejskiej wynika, że w 2024 r. luka VAT wyniosła 10,9 proc. potencjalnych wpływów budżetowych, wobec 16,0 proc. rok wcześniej. To istotna poprawa, choć autorzy podkreślają, że dane za 2024 r. mają charakter wstępnego, szybkiego szacunku i mogą zostać skorygowane w kolejnych edycjach raportu.

Pogorszenie w 2023 r. efektem spowolnienia gospodarczego

Wzrost luki VAT w 2023 r. był silnie powiązany z osłabieniem koniunktury. Realny wzrost PKB w Polsce spowolnił wówczas do 0,2 proc., a konsumpcja gospodarstw domowych spadła o 0,3 proc. Dodatkowo zwiększył się udział sektora usług w gospodarce – do 64,4 proc., który charakteryzuje się relatywnie wyższym ryzykiem niezgodności podatkowej. Negatywnie na ściągalność VAT wpłynęła także rosnąca liczba upadłości firm, ograniczająca możliwość odzyskania należnych podatków.

Luka VAT rosła również w całej Unii Europejskiej

Polska nie była wyjątkiem na tle UE. W 2023 r. luka VAT w Unii Europejskiej wzrosła do 128 mld euro, co odpowiada 9,5 proc. potencjalnych wpływów. Mediana luki VAT w państwach członkowskich zwiększyła się z 7,3 proc. do 8,2 proc. Najniższe luki odnotowano w Austrii, Finlandii i na Cyprze, a najwyższe w Rumunii i na Malcie. Polska znalazła się w grupie krajów, w których luka VAT wzrosła najsilniej rok do roku.

Dane za 2024 r. sygnalizują poprawę sytuacji

Wstępne dane za 2024 r. wskazują jednak na poprawę warunków ściągalności VAT w Polsce. Jednym z czynników był spadek liczby upadłości przedsiębiorstw o 3,2 proc., co ograniczyło straty wynikające z niewypłacalności podatników. Równolegle zmniejszała się tzw. luka polityczna VAT, czyli część ubytku wynikająca z decyzji o stawkach i zwolnieniach podatkowych. W Polsce wskaźnik ten spadł z 53,6 proc. w 2022 r. do 49,8 proc. w 2024 r., co należy do największych spadków w UE.

Cyfryzacja kluczowa dla dalszej redukcji luki VAT

Autorzy raportu wskazują, że za poprawą stoją zarówno czynniki cykliczne, jak i systemowe. Szczególną rolę odgrywa cyfryzacja rozliczeń podatkowych – rozwój e-fakturowania, e-raportowania oraz narzędzi takich jak SAF-T, które skracają czas między zawarciem transakcji a analizą ryzyka podatkowego. Coraz większe znaczenie ma także wykorzystanie danych od dostawców usług płatniczych w handlu transgranicznym oraz upowszechnianie płatności bezgotówkowych, które wzmacniają transparentność obrotu gospodarczego.

W ocenie ekspertów, jeśli trend cyfryzacji i stabilizacji gospodarczej zostanie utrzymany, luka VAT w Polsce może w kolejnych latach dalej się zmniejszać, wzmacniając dochody budżetowe i stabilność finansów publicznych.