Zwalniają inwestycje w B+R

Europa traci tempo w wyścigu o nowe technologie. Polska również zwalnia z inwestycjami w B+R

Europa stoi w obliczu technologicznej stagnacji. Podczas gdy Chiny i USA błyskawicznie wdrażają innowacje, kraje Unii Europejskiej potrzebują na to nawet 18–24 miesięcy. Ta luka jest coraz bardziej widoczna również w Polsce – w 2024 r. udział nakładów na działalność badawczo-rozwojową (B+R) w PKB spadł do 1,41%, kończąc kilkuletni trend wzrostowy.

To niepokojący sygnał dla gospodarki przemysłowej i firm produkcyjnych, które bez nowych technologii, automatyzacji i rozwiązań cyfrowych mają coraz większy problem z utrzymaniem konkurencyjności na globalnym rynku.

Europa w trybie „slow”. Innowacje kopiujemy zbyt wolno

W wyścigu o zaawansowane technologie, takie jak sztuczna inteligencja, układy scalone czy technologie kwantowe, Europa wyraźnie odstaje od światowej czołówki.

Czas replikacji patentów:

• Chiny → USA/UE: ok. 6 miesięcy

• USA → Chiny: podobnie szybko

• UE → USA/Chiny: aż 18–24 miesiące

• UE → UE: nawet równie długo jak kopiowanie rozwiązań z Chin

Ten rozjazd pokazuje, jak wolno innowacje rozprzestrzeniają się wewnątrz Unii, a to właśnie czas staje się newralgicznym czynnikiem przewagi technologicznej.

Dodatkowo w latach 2012–2023 unijny poziom finansowania B+R pozostał praktycznie bez zmian (z 2,08% do 2,26% PKB). W tym samym czasie Korea Południowa, USA i Chiny zwiększyły swoje nakłady o około 30%.

Polska również wyhamowała. Mniej środków na B+R, mniej specjalistów

Rok 2024 przyniósł niespodziewane załamanie pozytywnego trendu. Polska przeznaczyła na B+R 51,5 mld zł, czyli o 3,1% mniej niż rok wcześniej. To pierwszy taki spadek od lat.

Najważniejsze dane dla Polski (2024 r.):

• udział B+R w PKB: 1,41% (spadek z 1,56% w 2023 r.),

• liczba pracowników B+R: spadek o 1,9%,

• przyczyną spadku była m.in. redukcja inwestycji po zakończeniu projektów finansowanych z poprzedniej perspektywy UE.

To problem szczególnie widoczny w branżach przemysłowych, które stoją przed koniecznością modernizacji i automatyzacji linii produkcyjnych, wdrażania sztucznej inteligencji czy rozwijania własnych kompetencji technologicznych.

Dlaczego to ważne? Świat przechodzi z gospodarki materialnej do gospodarki idei

Ekonomiści – m.in. David Susskind czy Daron Acemoğlu – wskazują, że dzisiejszy rozwój nie opiera się już głównie na zasobach materialnych, ale na pomysłach, które są:

• niekonkurencyjne – mogą być używane wielokrotnie,

• kumulatywne – jedna innowacja buduje kolejną.

To oznacza, że przewagę zyskuje ten, kto szybciej tworzy i wdraża nowe rozwiązania technologiczne, a nie ten, kto ma więcej surowców czy tańszą pracę.

Brak inwestycji w B+R i powolne tempo adaptacji innowacji to realna bariera rozwojowa dla polskich firm – szczególnie przemysłowych i produkcyjnych.

Program Horyzont Europa 2.0 może zmienić sytuację. Ale Polska musi się przygotować

Nowa edycja unijnego programu badawczo-innowacyjnego ma mieć aż 83% większy budżet. To ogromna szansa, ale dziś Polska wykorzystuje ją poniżej swojego potencjału.

Obecnie z 1 euro wpłaconego do programu do kraju wraca tylko 63 eurocenty.

Aby odwrócić trend, potrzebne są:

• większe nakłady krajowe na B+R,

• wzmocnienie zaplecza badawczego,

• wsparcie dla firm aplikujących o środki w programach międzynarodowych,

• poprawa współpracy nauki z przemysłem.

To szczególnie ważne dla firm z sektora metalu, obróbki stali, automatyzacji i przemysłu maszynowego, które potrzebują technologicznego skoku, by konkurować globalnie.

Nadchodzą lata decydujące o pozycji przemysłu

Europa i Polska stoją przed wyborem:
przyspieszyć i wejść do grona liderów technologicznych
lub
pozostać w roli odbiorcy cudzych innowacji.

W świecie, w którym nowe pomysły są podstawą wzrostu, stagnacja oznacza realne straty – dla firm, branż i całej gospodarki.