Nierównomierna pomoc publiczna – szansa czy zagrożenie dla UE?

Pomoc publiczna w UE jest przyznawana nierównomiernie, zwłaszcza w sektorach uznanych za kluczowe, takich jak transformacja energetyczna.

W 2023 r. przedsiębiorstwa z Niemiec (50 mld EUR, czyli 27 %) i Francji (36 mld EUR, czyli 20 %) skorzystały z niemal połowy (47 %) całej pomocy publicznej UE, podczas gdy w 2022 r. ich udział sięgnął aż 52 %. Dla porównania: Polska uzyskała 11 mld EUR (6 %), a w 2022 r. tylko 2,8 % całości wsparcia. 

Transformacja energetyczna – priorytet, który faworyzuje nieliczne

W obszarze ochrony środowiska i oszczędzania energii koncentracja pomocy była ogromna — według indeksu Herfindahla–Hirschmana (HHI) osiągnęła poziom 2480, tymczasem drugi najbardziej skoncentrowany sektor miał HHI tylko 1758. Tendencja ta może się pogłębiać wraz z uruchomieniem nowego mechanizmu CISAF (Clean Industrial State Aid Framework), przyjętego przez KE 25 czerwca 2025 r.

System bez koordynacji — źródło nierówności

Według Michała Kowalskiego z PIE, brak zintegrowanego modelu wspierania przedsiębiorstw na poziomie unijnym prowadzi do „wyścigu po subsydia” między krajami — firmy negocjują wsparcie, co pogłębia dysproporcje.

Możliwe rozwiązania – krok ku równowadze

• Mechanizm CISAF – dedykowany transformacji niskoemisyjnej, ale bez zmian w zasadach dystrybucji wsparcia.

• Opłaty od nadmiarowej pomocy, zaproponowane przez Enrico Lettę – mogłyby zbilansować środki i finansować projekty w słabiej wspieranych regionach.

• Wzmocnienie IPCEI – programu ważnych projektów ponadgranicznych; w latach 2018–2024 zatwierdzono 37 mld EUR dla 335 projektów w 22 krajach UE.

Co warto z tym zrobić?

1. Koordynacja na poziomie UE – system powinien być spójny, aby zapobiec niezdrowej konkurencji i wykluczeniu mniejszych gospodarek.
2. Uwaga na sektor strategiczny – transformacja energetyczna musi iść w parze z równym wsparciem dla wszystkich państw członkowskich.
3. Nowe mechanizmy finansowania – takie jak opłaty od nadmiarowej pomocy mogą wyrównać szanse konkurencyjne.
4. Wspólne projekty transgraniczne (IPCEI) – zwiększenie ich roli to realna szansa na rozwój regionów dotąd marginalizowanych.

Obecny system pomocy publicznej w UE wzmacnia dominację najbogatszych krajów, stwarzając ryzyko trwałych nierówności. Wprowadzenie mechanizmów koordynacyjnych i wsparcie projektów ponadgranicznych może przynieść bardziej zrównoważony rozwój całej wspólnoty.